Otwarty dostęp do publikacji naukowych

Open Access
Otwarty dostęp (OD, ang.open access, OA) – wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.
Pojęcie to jest ściśle związane z ruchem naukowym open access (Open Access Movement), który rozwija się od lat 90. i działa na rzecz budowy nowego otwartego modelu komunikacji naukowej.
W ramach modelu otwartego dostępu do publikacji można wyróżnić dwa główne sposoby udostępniania publikacji:
– tzw. „złota droga otwartego dostępu”, w której to czasopismo gwarantuje otwarty dostęp do wszystkich artykułów na stronie domowej czasopisma,
– tzw. „zielona droga otwartego dostępu” polegająca na deponowaniu, archiwizowaniu w repozytoriach własnych utworów, preprintów (wersja tekstu przed procesem recenzji i ostatecznym opracowaniem redakcyjnym) lub postprintów (ostateczne wersje artykułów po recenzji i opracowaniu redakcyjnym) przez ich autorów.
Należy także rozróżnić otwarty dostęp od wolnego dostępu do publikacji. W pierwszym wypadku chodzi o to, że użytkownicy sieci mają darmowy dostęp do materiałów, ale w zakresie określonym przepisami prawa autorskiego o dozwolonym użytku. Wolny dostęp natomiast pozwala dodatkowo na korzystanie z publikacji w bardzo szerokim zakresie (np. tworzenie utworów zależnych).  W związku z tym definiuje się:
otwarty dostęp gratis – darmowy i otwarty dostęp – rozpowszechnianie utworu, a taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym oraz możliwość nieodpłatnego i nieograniczonego technicznie korzystania z niego zgodnie z przepisami o dozwolonym użytku lub innych wyjątkach przewidzianych przepisami prawa;
otwarty dostęp libre – wolny i otwarty dostęp – rozpowszechnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym wraz z udzieleniem każdemu licencji na nieograniczone, nieodpłatne i niewyłączne korzystanie z niego oraz z jego opracowań.
Głównymi kanałami komunikacyjnymi, dzięki którym dystrubuuje się wiedzę w tym modelu są: czasopisma otwarte i repozytoria otwarte.
Otwarte czasopismo to takie, do którego treści Czytelnicy mają otwarty dostęp (open access). Dodatkowo musi spełniać warunki:
– posiadać wersję elektroniczną (równolegle może mieć wersję drukowaną – wówczas jest to czasopismo hybrydowe),
– wersje elektorniczna musi być dostępna bezpłatnie bez konieczności rejestrowania się w serwisie czasopisma (poza rejestracją dającą dodatkowe opcje, np. archiwizowanie tekstu),
– wydawca umożliwia darmową redystrybucję, import i eksport danych.
W ramach otwartych czasopism wyróżniamy:
w pełni otwarte czasopismo (open access journals) – wszystkie artykuły opublikowane w czasopiśmie udostępniane są w otwartym dostępie;
otwarte czasopismo z embargiem czasowym (delaved open access journals) – dostęp do najnowszych artykułów jest na początku płatny, po upływie embarga czasowego (np. roku) artykuły są udostępniane w otwartym dostępie;
hybrydowe otwarte czasopismo (hybrid open access journals) – część artykułów jest opublikowana w wolnym dostępie.
Otwarte repozytorium jest to narzędzie służące zarządzaniu i długoterminowemu przechowywaniu dokumentów cyfrowych. Repozytoria wspierają rozwój badań naukowych, procesy uczenia się oraz prace administracyjne. Stosują one otwarte standardy tak, aby ich zasób był w pełni dostępny. Standardy te pozwalają na stosowanie mechanizmów, które umożliwiają importowanie, eksportowanie, przechowywanie i wyszukiwanie cyfrowych dokumentów w repozytorium. Zawartość otwartego archiwum może być bardzo różna i różnym może służyć celom oraz użytkownikom. Na ogół są to artykuły z czasopism, prace doktorskie, materiały dydaktyczne, surowe dane eksperymentalne oraz sprawozdania i raporty.
Źródło: https://pl.wikipedia.org
            Otwarte czasopisma : zakładanie czasopism naukowych oraz transformacja czasopism zamkniętych / E. Kulczycki. – Toruń : Stowarzyszenie EBIB, 2013.
Licencje Creative Commons
to licencje prawne pozwalające zastąpić model „Wszystkie prawa zastrzeżone” zasadą „Pewne prawa zastrzeżone”. Oferują zestaw różnorodnych warunków licencyjnych – swobód i ograniczeń, dzięki którym autor sam może określić, na jakich zasadach chce udostępniać swoje utwory.
Wszystkie licencje Creative Commons posiadają cechy wspólne (poszanowanie praw autorskich osobistych) oraz dodatkowe warunki wybrane przez licencjodawcę (czy twórcę). Warunki licencyjne są niczym klocki – zasady określone przez daną licencję są wynikiem złożenia razem dwóch lub trzech takich warunków.
Twórca zawsze zachowuje prawo autorskie.
Cztery podstawowe warunki licencji CC to:
Uznanie autorstwa. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.

 

Użycie niekomercyjne. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależnejedynie do celów niekomercyjnych.

 

Na tych samych warunkach. Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.

 

Bez utworów zależnych. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

Licencje CC:
Uznanie autorstwa 3.0 Polska – Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie pod warunkiem oznaczenia autorstwa. Jest to licencja gwarantująca najszersze swobody  licencjobiorcy.
 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 3.0 Polska – Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, remiksowanie, rozprowadzanie, przedstawienie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Warunek ten nie obejmuje jednak utworów zależnych (mogą zostać objęte inną licencją).
 Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska – Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu tak długo, jak tylko na utwory zależne będzie udzielana taka sama licencja. Jest to licencja używana przez Wikipedię.
 Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 Polska – Ta licencja zezwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu zarówno w celach komercyjnych i niekomercyjnych, pod warunkiem zachowania go w oryginalnej postaci (nie tworzenia utworów zależnych).
 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 3.0 Polska – Licencja ta pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych oraz tak długo jak utwory zależne będą również obejmowane tą samą licencją.
 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska – Licencja ta zezwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych oraz pod warunkiem zachowania go w oryginalnej postaci (nie tworzenia utworów zależnych).
Źródło: http://creativecommons.pl/poznaj-licencje-creative-commons/
1.Informacja o narodowym programie publikacji naukowych w Otwartym Dostępie
Narodowy program publikacji naukowych w Otwartym Dostępie umożliwia pracownikom i studentom afiliowanym we wszystkich polskich instytucjach naukowych, akademickich i edukacyjnych, publikowanie w czasopismach naukowych artykułów w Otwartym Dostępie (Open Access), bez ponoszenia przez nich żadnych kosztów.

2. Narodowy program publikacji naukowych Springer Open Choice / Open Access w Polsce
Program Springer Open Choice/Open Access jest finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i realizowany w ramach umowy na narodową licencję akademicką na czasopisma Springer w latach 2010-2012. Program został przedłużony na rok 2013. Program umożliwia publikowanie artykułów w czasopismach naukowych na zasadzie swobodnego dostępu (Open Access).

3. Publikacje dotyczące Open Access
Otwarta nauka, czyli dobre praktyki uczonych autorstwa Pawła Szczęsnego z PAN.
Otwarte czasopisma. Zakładanie czasopism naukowych oraz transformacja czasopism zamkniętych autorstwa Emanuela Kulczyckiego z UAM.
Modele biznesowe otwartego publikowania naukowego. Informator dla polskich wydawców uczelnianych autorstwa Bożeny Bednarek-Michalskiej z UMK.
Open Access. Analiza zjawiska z punktu widzenia polskiego naukowca  autorstwa Piotra Kozierskiego, Rafała Kabacińskiego, Marcina Lisa i Piotra Kaczmarka.
Przewodnik po otwartej nauce autorstwa Justyny Hofmokl, Aleka Tarkowskiego, Bożeny Bednarek-Michalskiej, Krzysztofa Siewicza, Jakuba Szprota.

Strefa A: neofilologia, Wypożyczalnia

tel. 83 344 99 24
wypozyczalnia@pswbp.pl

Strefa B: pielęgniarstwo, ratownictwo, zdrowie publiczne, turystyka, pedagogika, socjologia

tel. 83 344 99 23
biblioteka@pswbp.pl

Strefa C: ekonomia, zarządzanie,
finanse, bezpieczeństwo, informatyka,
budownictwo, rolnictwo
 

tel. 83 344 99 00 wew. 269
biblioteka@pswbp.pl

Copyright © 2018 Biblioteka PSW. Wszelkie prawa zastrzeżone. Projekt & Wdrożenie: www.netcoding.pl